سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

265

اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)

بدينوسيله حركت ساقط و موقوف را ارائه دهند لاجرم در ايندو امكان اين معنا بوده و اشمام جايز است امّا كسره چون جزء ياء مىباشد و مخرج تلفظش فضا دهان است يا فتحه چون جزء الف است و مخرج آن حلق مىباشد و هر كدام از ايندو مخرج بواسطه لب‌ها محجوب و مستور هستند قهرا نميتوان مقصود از اينوقف را در ايندو حركت كسره و فتحه عملى ساخت و هيئت مخرج آنها را در وقت تلفّظ وسيله اشمام ارائه نمود . ب : مشهور بين نحاه و قرّاء اينستكه در هاء تانيث و ميم جمع و حركت عارضى وقف اشمام جايز نيست چنانچه وقف روم نيز غير مجاز است : امّا عدم جواز در هاء تانيث : جهتش اينستكه اينحرف از حركت خالى است لذا جريان ايندو وقف در آن لغو و بيهوده بلكه بدون مورد است . بلى در تائيكه بدل از آن است ايندو قسم از وقف جايز مىباشد . و امّا عدم جواز در ميم جمع : و جهش اينستكه اكثرا ميم جمع در حال وصل با سكون قرائت مىشود همچون عليكم و عليهم در حالى كه اشمام و روم در ساكن نميباشند . البته در برخى موارد اين ميم را در حال وصل يا با ياء خوانده و يا با واو چنانچه عليكم و عليهم را عليكمو يا عليهمو مىخوانند ولى معذلك ايندو وقف در آن جارى نيست . و امّا عدم جواز در حركت عارضى : حركت عارضى مانند ضمّه عارضى در ميم كه در اين آيه شريفه است : عليكم الكتاب يا نظير كسره عارضى در ميم اليهم الملائكه كه در ايندو آيه ميم ابتداء ساكن بوده ولى به جهت التقاء با ساكن ديگر يعنى لام بطور عارضى آن را مكسور و مضموم نموده‌اند و در ايندو حركت عارضى وقف اشمام و روم جايز نيست زيرا از ايندو براى حركت مقدّر در حال وقف استفاده مىكنند در حالى كه حركت عارضى